Stills

Klik hier om de laatste Flash plugin te installeren.

De schoolmeester van Sluis


De schoolmeester van Sluis

altDe schoolmeester van Sluis is een biografische schets van Johan Hendrik van Dale. De documentaire is gemaakt in opdracht van de Stichting Johan Hendrik van Dale en te zien in Museum Het Belfort in Sluis. Daar is een taalcentrum ingericht en een museum over de historie van Sluis. Ook zijn er doorlopend vier korte museumfilms te zien van Rebecca van Wittene. 

Rebecca van Wittene: “Johan Hendrik van Dale wordt altijd geassocieerd met het woordenboek maar zijn activiteiten als regionaal historicus zijn even interessant. Daar word je wel niet beroemd mee maar zijn gigantische hoeveelheid publicaties is indrukwekkend. Het moet hem erg hebben beïnvloed. Zijn interesse in taal begon trouwens bij die oude documenten. Hij moest dat oude schrift uitpluizen, deed wetenschappelijk onderzoek toen dat vak nog in de kinderschoenen stond.” 

altalt

“Die interesse in de geschiedenis van de streek begrijp ik wel. Als je door het huidige Sluis wandelt heb je veel fantasie nodig om te reconstrueren hoe het vroeger geweest moet zijn, maar de historie van Sluis is natuurlijk van wereldformaat. Door de eeuwen heen betwist gebied, voorhaven van Brugge en Gent, altijd spanningen. Het is een grensgebied en dat voel je; ook hoe fictief die grens eigenlijk is. Dat moet ook voor Van Dale een belangrijk gegeven geweest zijn." 

alt

"Hij werd geboren in 1828; zijn vader was militair, opa had de Franse tijd nog meegemaakt. Het huidige België maakt nog deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden, twee jaar later is de afscheiding een feit. Hollanders weten daar niks van, valt mij altijd op, maar je moet die tijd niet onderschatten. Misschien ligt daar zelfs wel een kern van zijn belangstelling voor taal. Gedreven door de verwantschap van moedertaal en vaderland, het recht ook om Nederlands te spreken. De taal die ons tegelijkertijd onlosmakelijk verbindt met Vlaanderen.”

alt

“Van Dale wordt lid van allerlei genootschappen, bezoekt congressen van schrijvers, taalkundigen en historici, eigenlijk alleen weggelegd voor echte professoren met een universitaire studie. Hij publiceert niet alleen over geschiedenis maar ook veelvuldig over taal: boekjes over spraakkunst en zinsontleding, leerboeken voor onderwijzers. Zijn boeken over grammatica worden voortdurend herdrukt.Zijn naam raakt bekend en op die manier komt ook dat woordenboek op zijn weg. In 1867 wordt hij gevraagd om naar Leiden te komen, waar door enkele taalgeleerden wordt gewerkt aan het Woordenboek der Nederlandsche Taal. Alle woorden vanaf de Middeleeuwen moeten daarin opgenomen worden. Uiteindelijk is er maar liefst anderhalve eeuw aan gewerkt. 40 dikke banden - 3 meter lang - 44.000 bladzijden. Het grootste woordenboek ter wereld.”

altalt

altalt

alt

"Van Dale staat op het punt om naar Leiden te vertrekken, er is al een contract met de uitgevers en toch trekt hij zich terug; waarom eigenlijk? Wel gaat hij in Sluis een handwoordenboek bewerken. Hij vond het vreselijk en hij had er moeite mee, getuige de persoonlijke documenten die taalkundige Lo van Driel, biograaf van Van Dale, in de film opduikt uit het Van Dale archief. Briefwisselingen en kladpapiertjes die een uniek kijkje geven in de keuken van de woordenboekmaker. Hoe zoek je de betekenis van woorden op in de negentiende eeuw? Het WNT bestond nog niet, er was geen wetenschappelijke bibliotheek in de buurt en Van Dale had vast en zeker ook geen internetaansluiting. Als hij op 44-jarige leeftijd overlijdt aan de pokken is het woordenboek bijna voor de druk gereed. Vervolgens haalt hij zelf de boeken. Niet als pionier op het gebied van de regionale geschiedschrijving of als maker van schoolboeken, maar als de naamgever van het bekendste woordenboek der Nederlandse Taal."

alt
 
Credits
Regie Rebecca van Wittene | Camera en montage Wouter Crusio | Geluid Maikel Havermans
Stem JH van Dale Hugo Metsers | Research  Lo van Driel
Geïnterviewden: Jeanine Dekker, historicus | Lo van Driel, taalkundige en biograaf van Van Dale | Hans Heestermans, lexicograaf / oud-redacteur WNT en Van Dale’s Groot Woordenboek der Nederlandsche Taal
Documentaire | 40 minuten | 2013 
 


De schoolmeester van Sluis is gemaakt door Rebecca van Wittene Producties iov. de Stichting Johan Hendrik van Dale en mede mogelijk gemaakt door Omroep Zeeland | DocumentaireFonds Zeeland | Prins Bernhard Cultuurfonds Zeeland  

alt

‘Het schrijven van een Woordenboek is een ondankbaar, een verdrietig werk.Is er veel, dat men heeft opgenomen of verbeterd, er is nog veel meer, dat men vergeten heeft, dat de aandacht ontsnapt is en alzoo onverbeterd is gebleven.’