Stills

Klik hier om de laatste Flash plugin te installeren.

Met Pesach eten we matzes


Met Pesach eten we matzes

altDe documentaire 'Met Pesach eten we matzes' belicht de historie van het Joodse leven in Zeeland en volgt een aantal Joodse gezinnen in het vooroorlogse Middelburg, Vlissingen en Zierikzee, tot het moment van deportatie naar Amsterdam op 24 maart 1942. Families die met behoud van de eigen cultuur volledig in de samenleving zijn opgenomen. Nagekeken door buurtbewoners lopen ze in colonne naar het station. De politie doet er alles aan om de uittocht vlekkeloos te laten verlopen. Na de bevrijding keren slechts enkele overlevenden huiswaarts. Zeventig jaar na dato is de heropgebouwde synagoge weer letterlijk huis van samenkomst. Door heden en verleden met elkaar te verbinden wordt indringend voelbaar waarom. En komt een oorlog die lang geleden eindigde heel dichtbij.


alt
Winkel E.H. Boasson, Markt Middelburg, foto: Beeldbank Zeeland

Binnenkort op TV
Zondag 22 december  2013 | Omroep Zeeland TV 
18u10 en elke twee uur herhaald (20u10-22u10 etc)

Vertoningen
Vrijdag 21 februari 2014 | Bevrijdingsmuseum Zeeland | 19u30
Vrijdag 15 november 2013 | Bevrijdingsmuseum Zeeland | 19u30

altalt

Verloren verhalen
Hoewel de Joods-Zeeuwse geschiedenis al begint in de eerste helft van de zeventiende eeuw, is het voor velen nog altijd onbekend dat er in Zeeland een Joodse gemeenschap is, en is geweest. Een onderbelicht verhaal, dat niet eerder in samenhang is opgetekend en bovendien verloren dreigde te gaan. Nu de laatste overlevenden van de Tweede Wereldoorlog nog kunnen vertellen over hun jeugd en het vooroorlogse joodse (familie) leven, werd het hoog tijd om deze film, met veel uniek archiefmateriaal, nu te maken.

altalt

Sefardiem en Asjekenaziem
Sefardiem is de verzamelnaam voor Joden uit Spanje en Portugal (Iberisch Schiereiland). Aan het begin van de zeventiende eeuw belanden ze op de vlucht voor vervolgingen ook in Middelburg, in die tijd een belangrijke haven- en handelsstad. In 1641 openen de Sefardische Joden een 'huissynagoge' aan de Rouaansekaai, een ruimte in het pand van een Portugees-Joodse koopman. Als een groot aantal Portugese Joden in 1654 uit Brazilië terugkeert en zich in Middelburg vestigt, neemt het ledental van de gemeente aanzienlijk toe. Als de bloeitijd van de handel voorbij is vertrekken de meeste Sefardiem naar Amsterdam. De synagoge is tot 1705 in gebruik. Intussen is een tweede groep joden in Zeeland neergestreken, ook op de vlucht voor pogroms. Deze Hoogduitse Joden (Asjekenaziem) zijn afkomstig uit Oost- en Midden-Europa en hebben een heel andere culturele achtergrond. Zij stichtten in 1705 een eigen synagoge aan de Herenstraat in Middelburg.

alt
Opname Portugees-Joodse begraafplaats Middelburg

Joods leven in de provincie
Hoeveel Joden er precies wonen in Zeeland, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, is niet met zekerheid te zeggen: de bronnen zijn niet eensluidend. Vermoedelijk gaat het om ongeveer 300 mensen. Een betrekkelijk kleine groep, divers van samenstelling, gelovig en niet-gelovig, verspreid over de verschillende eilanden. Vaak wonen ze al generaties lang in een plaats. Velen hebben winkels, de kinderen zitten bij buurtgenoten op school, naailes of turnvereniging.

‘Ik zou ze joodse Zeeuwen willen noemen. Ze hebben hun eigen cultuur, ze hebben hun eigen waarden, ze hebben hun eigen synagogen, maar ze zijn wel geïntegreerd. ̓ Peter Sijnke, historicus

altalt
Ans en Florry Peereboom (Vlissingen, 1940) © Stills amateurfilm Max Peereboom


‘En ik voel me ook Nederlander, want ik ben een Nederlander. Ik ben hier geboren en getogen en m’n hele leven geweest. ̓ Ada Overman-Polak (87)

altalt

Mediene
Het Joodse leven in de provincie, de Mediene, is anders dan in de grote stad. Kleinschaliger, dat vooral. De hoofdsynagoge in Middelburg -de oudste synagoge (1705) van Nederland buiten Amsterdam- is evenals de synagoge van Vlissingen tot de Tweede Wereldoorlog in gebruik. De andere Joodse gemeenten zijn al gauw te klein geworden om zelfstandig voort te bestaan. De synagoge van Goes sluit in 1911 en de Joodse gemeente van Zierikzee wordt in 1922 bij Middelburg gevoegd. Meer dan elders is men van elkaar afhankelijk bij begrafenissen, feesten en godsdienstige rituelen. Er zijn geen Joodse scholen, kosjer eten is niet of nauwelijks te verkrijgen.

‘We hebben wel een tijdje Joodse les gehad. Dan kwam meneer Gokkes, de voorganger uit Middelburg, met de boot naar Zierikzee. Hij was uren onderweg. ̓  Clara Zilverberg-Labzowski (88)

alt

Klein maar opbloeiend
Na de Tweede Wereldoorlog is het Joodse leven in Zeeland volledig verdwenen. Bijna niemand overleeft de vernietigingskampen. De synagogen zijn verwoest. Tot in de jaren negentig was het onmogelijk om het voor de godsdienstoefening voorgeschreven minimale aantal van tien mannen (minjan) bij elkaar te krijgen. In 1994 wordt de Middelburgse synagoge herbouwd en gerestaureerd. Tien jaar later wordt er voor het eerst sinds de oorlog weer een Joods huwelijk voltrokken. Intussen bestaat de Joodse Gemeente Zeeland uit veertig leden. Net zo divers en kleinschalig als vroeger, en al even interessant anders.

alt

Credits
Research en regie Rebecca van Wittene | Camera Henri Berlize & Ron van der Lugt
Geluid Maikel Havermans | Montage Wouter Crusio 
 
Geïnterviewden: Clara Zilverberg-Labzowski, Ada Overman-Polak, Luuc Smit, Peter Sijnke, Jaïr Harazi, David Jongeneel
Documentaire | 2012 | 66 minuten
Producent: Rebecca van Wittene Producties 

alt
Foto voorkant: Eva en Duifje van Wittene, sjoel Middelburg

Inleiding Rebecca van Wittene Première Met Pesach eten we Matzes
Eliazar Gokkes


alt

Vertoningen
Vrijdag 21 februari 2014 | Bevrijdingsmuseum Zeeland | 19u30
Vrijdag 15 november 2013
 | Bevrijdingsmuseum Zeeland | 19u30
Zaterdag 21 september 2013  | IFF Film by the Sea CineCity Vlissingen 11u50 en 14u45
Maandag 11 maart 2013 | Dorpshuis Colijnsplaat | 14u00
Zaterdag 9 maart 2013    | Cinema Middelburg  | 16u00
Zondag 20 januari 2013  | Film by the Sea door het Jaar | CineCity Vlissingen 16u00 Première
Voor aanvang van de première op zondag 20 januari a.s. wordt het DocumentaireFonds Zeeland officieel gepresenteerd.

Televisie
Zondag 29 december  2013 | Omroep Zeeland TV 
Zondag 24 maart  2013 | 
Omroep Zeeland TV 
Live stream

Mede mogelijk gemaakt door
Omroep Zeeland | Provincie Zeeland | Prins Bernhard Cultuurfonds Zeeland | Gemeente Middelburg | Gemeente Vlissingen - Fonds der Zeemans- en Vissersbeurs | Gemeente Noord-Beveland